Hindistan’daki havai fişek fabrikalarının yüzde doksanı Tamil Nadu bölgesindeki Sivakasi şehrinde bulunmaktadır. 700-750 arası piroteknik temelli fabrika bulunmakta ve bunlar 800.000 civarında işçi barındırmaktadır (Katoria et al. 259). Kalan havai fişek fabrikaları ise Gujarat, Punjab, Delhi ve Assam bölgesindeki Barpeta şehrinde bulunmaktadır. Barperta’da ülkenin en kaliteli havai fişeklerinin üretildiği 5 farklı fabrika bulunmaktadır (Karmakar ve Nath 12). Havai fişek endüstrisi Hindistan içerisinde yüz yıla aşkın bir süredir varlığını sürdürmektedir. Yaklaşık bir milyon kişiye istihdam sağlıyor olmasına karşın havai fişek üretimi 2016 yılından beridir azalmaktadır (Ananth). Bu azalmanın sebepleri arasında havai fişek fabrikalarının bakımının zorluğu ve olası bir patlamada getirdiği büyük maddi zararlar gösterilebilir. Bu azalmayla beraber fabrika çalışanlarının sosyo-ekonomik durumları zarar görmekte ve yaşam standartlarının altındaki hayatları daha da zorlaşmaktadır. 2017 yılında Barperta’daki 50 işçi üzerinde yapılan bir ankete göre bir işçinin aylık geliri 6.000-7.000 rupi arasında değişmektedir (Karmakar ve Nath 12). 2020 yılında yapılan daha güncel haberlere göre ise bu gelir haftalık 400 rupiye kadar gerilemiştir (N). Asgari ücretin saatlik 22 rupi olduğunu hesaba katarsak bu gelir minimum hayat standartlarını bile sağlamamaktadır (Srivastava). Bu gerileme işçilerin hayat standartlarında keskin bir düşüşe sebep olmuştur. Bu yazının amacı 800.000 civarındaki işçiye minimum zararı verirken havai fişek endüstrisinde nasıl bir değişiklik sağlanabileceği üzerine çözüm önerileri sunmaktır.
1994-2006 yılları arasında Tamil Nadu bölgesinde rapor edilen 70 kaza üzerinden yapılan veri analizine göre kazaların %57’si doldurma ve karıştırma işlemleri sırasında gerçekleşmiştir (Surianarayanan et al.162). Doldurma ve karıştırma işlemleri potasyum, alüminyum ve sülfür gibi tepkimeye girdikleri takdirde patlayabilen kimyasallar ile yapılmaktadır. Patlama riskinden mütevellit kullanılan ölçme birimleri ve aletleri hayati önem arz etmektedir. Diğer %17’lik kısım ise istifleme ve depolama esnasında yapılan hatalar sonucunda ortaya çıkmaktadır (Surianarayanan et al. 162). Tamil Nadu bölgesindeki bir fabrikada yapılan iş güvenliği analizinde çalışanın elinden materyal düşürmesi, yere kimyasal dökmesi, yanlış ölçü kabı kullanması, yanlış oranlarda ölçmesi vb. hataların yapıldığı gözlemlenmiştir (Surianarayanan et al. 164). Vetrilai Oorani (2017), Sivakasi (2016), Kichanayakkanpatti (2013), Virudhunagar (2021) gibi daha güncel patlamaların sebepleri olarak da insan temelli hataları görmek mümkündür. İnsan gücü ağırlıklı üretim yapmakta olan Hindistan’daki fabrikalar havai fişek üretimi ve bunun gibi işler için çalışanları eğitmelidir zira oluşabilecek herhangi bir patlamanın yol açacağı maddi zarar işçilerin eğitime tabi tutulması sonucu kaybedilecek paraya kıyasla daha büyüktür. Çalışanların eğitilmesi ile olası bir kazayı %70 oranlarında azaltmak mümkündür. Bu ise fabrika sahibinin yaptığı yatırımdan zarar etme ihtimalini büyük ölçekte azaltacaktır. Zarar etme ihtimali azalan üreticinin sektörde kalması yahut daha yavaş bir şekilde küçülmeye gitmesi beklenebilir. Dikkat edilmesi gereken bir diğer husus ise kazaların ayları göre dağılımıdır. Havai fişek homojen bir talep dağılımına sahip değildir zira gündelik hayatta kullanılabilecek bir ürün değildir. Kullanımı düğünler, evlilikler, kutlamalar, festivaller vs. ile sınırlıdır. 1994-2004 arasındaki 70 kazanın 19’u ağustos ayı içerisinde gerçekleşmiştir (Surianarayanan et al. 163). Ağustos ayından sonra ise en fazla kaza haziran ve temmuz aylarında toplamda 16 kaza olacak şekilde gerçekleşmiştir (Surianarayanan et al 163). Bunun sebebi ise Hindistan’daki en büyük festival olan Diwali festivalinin yaklaşmakta olmasıdır. Hindu takvimine göre yapılan Diwali festivalinin tarihi her yıl değişmekle beraber ekseriyetle ekim ile kasım ayları arasında yapılmaktadır. Yaklaşmakta olan festival için üretim miktarı sürdürülebilirin üzerine çıkmaktadır (Surianarayanan et al. 162). Bu ise mesai saatleri artan işçinin hata payını arttırmaktadır.
Havai fişek endüstrisi ağır kimyasallar ile etkileşimin hat safhada olduğu emek temelli sektörlerden biri olduğundan mütevellit araştırmalar yoğunlukla kimyasallar ve bu kimyasalların özellikleri üzerine yoğunlaşmaktadır. Oysaki bunun yeterli olmadığı aşikârdır zira eğitim eksikliği ile beraber regülasyon eksikliği de mevcuttur. Hindistan gibi demokrasinin ve sendikalaşmanın zayıf olduğu ülkelerde şirketlerin değişikliğe gitmesi ancak devlet teşviki ya da yaptırımları ile sağlanabilir. Hindistan hükümetinin havai fişek endüstrisinde şirketlere aldırabileceği güvenlik önlemlerinin emsalleri Avrupa Birliğinde mevcuttur. Seveso 2 Direktifi yahut Seveso 3 Direktifi örnek alınabilecek mevzuatlardır. Kimyasal tehlikelere karşı önlem almayı amaçlayan bu mevzuatlar havai fişek endüstrisini de kapsamaktadırlar (Pirone et al. 259). İşçi hakları da tekrar düzenlenmesi gereken önemli hususlardan bir tanesidir. Potasyum nitrat solunduğu takdirde boğaz ve burunda tahrişe sebep olmaktadır (Katoria et al. 261). Potasyum perklorat cilt ve göz tahrişine sebep olabileceği gibi ateşe, baş ağrısına, nefes darlığına ve göğüs ağrısına sebep olabilmektedir (Katoria et al. 261). Bu ve bunun gibi maddelerin solunumu hem uzun hem de kısa vadede çalışan sağlığı için tehlike arz etmektedir. Tamil Nadu bölgesinde 143 çalışanın üzerinde yapılan inceleme sonucunda kronik baş ağrılarının, baş dönmelerinin ve ülserlerinin sebebinin havai fişek üretirken yüksek miktarda magnezyuma maruz kalmış oldukları olduğu anlaşılmıştır (Katoria et al. 262). Kimyasallar ile doğrudan muhatap olunması gereken işlemlerde makineleşmeye geçilmesi kısa vadede maliyeti yükseltecek olsa da uzun vadede kâr oranını arttıracaktır. Bununla birlikte çalışanların iş imkanlarının da iyileştirilmesi ile toplam fayda artış gösterecektir.
Piroteknik şirketlerinin ihtiyaçları bölgesel olarak farklılık göstermektedir. Barpeta bölgesindeki havai fişekler Tamil Nadu bölgesindeki havai fişeklere göre daha sade ve gösterişten uzaktır (Karmakar ve Nath 12). Barpeta’da üretilen havai fişekler daha kaliteli de olsa Çin’den ve Sivakasi bölgesinden gelen ucuz ve şatafatlı havai fişekler Barpeta’da üretilen ürünler için rekabet yaratmaktadır (Karmakar ve Nath 12). Tamil Nadu bölgesinde ise patlamaların sıklığı büyük bir sorun teşkil etmektedir. Bundandır ki şirketlere dayatılması gereken regülasyonlar kendi içlerinde farklılık barındırmalıdır. Tamil Nadu, insan sağlığına doğrudan zarar veren ve patlamaya mahal verebilecek işlemler için makineleşmeye geçmelidir. Bunun kıyasında Barpeta bölgesindeki fabrikaların önceliği farklı havai fişek tiplerinde özelleşmek olmalıdır. Ancak bu şekilde Barpeta’daki şirketlerin piyasa içerisindeki kârlılık oranları arttırılabilir ve sektörel küçülmenin önüne geçilebilir.
Hindistan’ın günümüzdeki konjonktürü işçilerin çalışma şartlarına değer vermemekte ve işverenleri ön planda tutmaktadır. Devlet regülasyonları işverenler ile işçiler arasında dengeyi bulmadığı takdirde bu çarpık işleyiş Hindistan ekonomisine de zarar verebilir zira bir milyona yakın işçinin alım güçlerinin bu denli düşmesi yahut çoğunun işsiz kalması dolaşımdaki para miktarını da etkileyecektir. Şirketlere, işçilere ve genel anlamda ekonomiye zarar vermekte olan bu küçülmenin devamlılığı makul değildir. Tüm bu çalışanlar için yeni bir sektör bulana kadar Hindistan hükümeti çeşitli regülasyonlar, teşvikler ve şirketlere yaptırımlarla Havai fişek sektörünü açık tutmaya devam etmelidir.
Ali Emir Batır
Kaynakça
Ananth, M. K. "The Mood in India's Firework Capital." The Times of India, 3 Nov.
2020. The Times of India, timesofindia.indiatimes.com/india/
the-mood-in-indias-fireworks-capital/articleshow/79144149.cms. Erişim tarihi 22
Nisan 2021.
Karmakar, Deepa, and Bhabananda Deb Nath, Dr. "Exploring Atoshbaji (Fireworks)
Industry of Barpeta." Pratidhwani the Echo, PDF ed., vol. 6, no. 2, Ekim. 2017, pp. 136-45.
Katoria, Dhruv, et al. "A Review of Risks to Workers Associated with Fireworks Industry." International Journal of Environmental Engineering andManagement, PDF ed., vol. 4, no. 3, 2013, pp. 259-64.
Pirone, Annalisa, et al. "Lessons Learned from Recent Accidents in Fireworks
Establishments." Chemical Engineering Transactions, PDF ed., vol. 53, 2016,
pp. 259-64.
Surianarayanan, M., et al. "Accident data analysis and hazard assessment in
firework manufacture." Sci. Tech Energetic Materials, digital ed., vol. 69,
no. 6, 2008, pp. 161-68.
N, T. N. "How pandemic hit India's fireworks capital" The Times of India, 29 Eylül 2020. timesofindia.indiatimes.com/india/how-pandemic-hit-indias-fireworks-capital/articleshow/78099311.cms. Erişim tarihi 22 Nisan 2021.
Srivastava, Roli. "India passes 'historic' minimum wage law amid activist
worries." Thomson Reuters Foundation News, 2 Aug. 2019. Thomson Reuters
Foundation, news.trust.org/item/20190802170845-5q2uq/. Erişim tarihi 22 Nisan.
2021.
Yorumlar
Yorum Gönder